65 yıl önce göçle geldi, Almanya'nın milli lezzeti oldu

Türkiye'den Almanya'ya iş gücü göçünün 65'inci yılı dolarken, o dönemde gelen yüz binlerce işçinin ülkedeki refaha, kültürel ve sosyal çeşitliliğe katkıları sıklıkla dile getiriliyor. Ancak Türk işçilerin Almanya'ya yalnızca bunlarla sınırlı bir katkısı olmadı. Günlük yaşamda marketlerden restoranlara, okul ve hastane kantinlerinden davet sofralarına kadar Türkiye kökenli birçok lezzet de Alman mutfağının ayrılmaz bir parçası hâline geldi.

Almanya'daki süpermarketlerde bugün simit, gazoz, sucuk, lahmacun, börek, kaşar, beyaz peynir, ay çekirdeği, bulgur, ayran, kısır, cacık, zeytin ve mantı gibi pek çok ürün satılıyor. Döner büfeleri, lahmacun ve kebap restoranları, tatlıcılar artık her Alman kentinde sıradan bir manzara. Son yıllarda vegan ve vejetaryenlerin ilgi gösterdiği çiğ köfteciler bile açıldı.

Alman marketlerinde domates, biber, patlıcan, nar, kavun, karpuz, incir ve küçük salatalık gibi sebze-meyveyi 90'lı yılların sonuna kadar görmek pek mümkün değildi. Bugünse marketlerin sosyal medya hesapları menemen, kısır, şakşuka, lahmacun, pide, mercimek köftesi, mantı ve börek tarifleriyle dolu.

Rakipsiz lezzet: Döner

Tüm lezzetler arasında dönerin yeri ayrı. Almanya'da en çok tüketilen Türk lezzeti açısından zafer dönerin.

Avrupa Türk Döner İmalatçıları Derneği Yönetim Kurulu Başkanı ve Yüksek Gıda Mühendisi Gürsel Ülber, Almanya'da yılda ortalama 1 milyar 300 milyon döner tüketildiğini söylüyor. Bu da günde ortalama 3,5 milyon porsiyona karşılık geliyor. Ülber bu rakamların sektör olarak yapılan tahminler olduğunu belirtiyor:

"Almanya'da döner artık sadece Türklerin tükettiği bir yemek değil, toplumun bütün kesimlerinin benimsediği bir lezzet haline geldi."

Türkiye'dekinden farklı olarak döner, Almanya'da çok sayıda salata ve sosla zenginleştirilen ayrı bir fast food kültürünün parçası hâline gelmiş durumda. Yaprak, kıyma, tavuk, sebzeli ve sucuk döneri gibi çeşitler sunuluyor. Ekmek arasında servis edilen döner; beyaz ve kırmızı lahana, domates, salatalık, marul, biber, turşu ve beyaz peynir gibi malzemelerin yanı sıra haydariyi andıran yoğurtlu soslar, acılı ezme, mayonez, ketçap ve tatlı kokteyl sosla eşleştiriliyor. Buna da Türkler arasında "Alman döneri" deniliyor.

Dönerin günlük tüketimdeki yerini anlamak için son yıllarda artan fiyatının yarattığı toplumsal tartışmaya ve öğrencilerin politikacılardan dönere üst fiyat getirilmesi yönündeki taleplerine kulak vermek yeterli.

Döner Almanya'da yeni bir kimlik kazandı

Peki döner Almanya'da nasıl böyle sevilen bir lezzet hâline geldi? Ülber'e göre birkaç önemli neden var:

• Lezzetli, doyurucu ve hızlı ulaşılabilir bir yemek olması
• Etini, salatasını ve sosunu kendi damak zevkine göre seçebilme imkânı sunması
• Farklı yaşlardan, kültürlerden ve gelir gruplarından herkesin tüketebilmesi

Ülber, dönerin bir yandan Almanya'ya uyum sağlarken kendi karakterini koruduğunu, öte yandan farklı sos ve salatalarla yeni bir kimlik kazandığını söylüyor. Bugün döner, Almanya'nın günlük yemek kültürünün bir parçası olmuş durumda.

Döneri onlarca yıl 4-5 euro gibi fiyatlara yiyenler, son yıllarda enflasyonla birlikte birdenbire 9, 10, 12 euro ödemek zorunda kalıyor. Ülber, fiyatlarla ilgili başlayan yoğun tartışmayı dönerin Almanya'da sahip olduğu önemli yerin göstergesi olarak yorumluyor.

Döner dışında hangi lezzetler sevdirildi?

Gıda mühendisi Ülber'e göre artık lahmacun, börek, pide, baklava ve son yıllarda çiğ köfte de Almanya'da giderek yerleşik lezzetler kategorisine girdi. Ancak Türkiye mutfağından keşfedilmesi gereken çok daha büyük bir potansiyel var:

"Özellikle Türk kahvaltısı, zeytinyağlı yemekler, ev yemekleri, mercimek çorbası, mantı ve farklı yöresel lezzetler çok daha geniş kitlelere ulaşabilir."

Ülber, yalnızca ürünün lezzeti değil, sunumu, standardı, hijyeni ve tüketiciye nasıl anlatıldığı da çok belirleyici olduğunu vurguluyor:

"Almanya'daki tüketiciler farklı mutfakları keşfetmeye açık. Sadece ürünleri daha profesyonel şekilde tanıtmak, kaliteli ve güvenilir üretmek mühim."

Baharat ve gıda sektöründeki tecrübesine dayanan Ülber, bir yemeğin başarısında hammadde kalitesi, doğru baharat dengesi ve üretimde sürekliliğin çok önemli olduğunu söylüyor. Türk mutfağının farklı lezzetlerini aynı kalite anlayışıyla sunulursa önemli bir büyüme potansiyeli görüleceğini belirtiyor.

İçeceklerde de büyük potansiyel

İçeceklerde de keşfedilecek çok büyük potansiyel olduğunu düşünen Ülber'e göre:

• Ayran zaten bugün dönerin en doğal eşlikçilerinden biri olmuş durumda
• Türk gazozları farklı tüketici gruplarına ulaşıyor
• Rakı daha çok belirli tüketim ve gastronomi ortamlarında yer buluyor
• Türk kahvesi, soğuk kahve çeşitleri, şalgam suyu, doğal meyve içecekleri ve farklı yöresel içeceklerin önümüzdeki dönemde daha fazla tanınabileceği öngörülüyor

Türk mutfağı artık "yabancı" değil

65 yıl önce Almanya'ya gelen Türk işçilerinin beraberinde getirdiği yemek kültürünün bugün iki toplum arasında güçlü bir bağa dönüştüğünü belirten Ülber, ilk neslin kendi mutfağını yaşatmak için çok uğraştığını, sonraki nesillerin ise bu lezzetleri Alman toplumuyla paylaştığını anlatıyor. Ona göre Türk mutfağı artık yabancı bir mutfak olarak görülmüyor:

"Bugün dönerin her yaştan insan tarafından sevilmesi, bu kültürel etkileşimin en güzel örneklerinden biri. Benim için en önemli başarı ise Türk mutfağının artık yabancı bir mutfak olarak görülmemesi. İnsanlar bu yemekleri severek tüketiyor, çocuklarıyla birlikte restoranlara gidiyor ve kendi günlük yaşamlarının bir parçası hâline getiriyor. Önümüzdeki dönemde hedefimiz, bu güveni ve sevgiyi daha fazla Türk lezzetiyle büyütmek olmalı."

Gastronomi ve gıda alanında çalışan Ülber, 65 yıl önce birkaç yıllığına çalışmak üzere "misafir işçi" olarak Almanya'ya gelenlerin bugün ülkenin kalıcı bir parçası hâline geldiğine dikkat çekiyor. Sadece yemeklerini değil, kültürlerini, misafirperverlik ve paylaşma geleneklerini de Almanya'ya taşıdıklarını söylüyor:

"Döner bunun en güçlü simgesi oldu; ancak Türk mutfağının anlatacak daha çok hikâyesi var."