Avrupa'da çocuklar için sosyal medya kalkanı: Ülke ülke alınan önlemler

Avrupa ülkelerinde çocuk ve gençleri sosyal medyanın olası zararlarından korumaya yönelik düzenlemeler her geçen gün yaygınlaşıyor. Uygunsuz içeriklere maruz kalma, aşırı kullanımın bağımlılığa dönüşmesi ve ruh sağlığı üzerindeki olumsuz etkiler, yaş sınırları ve dijital güvenlik önlemlerine ilişkin yeni girişimleri hızlandırdı.

AB Komisyonu, 17 Eylül'de açıkladığı "Çocuk Yasası" teklifiyle 13 yaşından küçük çocukların sosyal medya hizmetlerine erişimini engellemeyi, 13-15 yaş grubundakilerin veli veya vasileri tarafından yönetilen sınırlı hesaplarla platformları kullanabilmesini ve 15 yaşından itibaren kişisel hesap açılabilmesini öngörüyor.

Teklifte ayrıca şu önlemler yer alıyor:

• "Sonsuz kaydırma" gibi aşırı kullanımı teşvik eden özelliklerin sınırlandırılması
• Uyku saatlerinde anlık bildirimlere izin verilmemesi
• Yabancılardan gelen istenmeyen mesajların engellenmesi
• Yapay zeka sohbet botları ve dijital arkadaşların varsayılan olarak kapalı tutulması
• Çocuklara ait profillerin varsayılan olarak gizli olması
• Platformların yaş doğrulama sistemleri kullanması

Teklif; video paylaşım hizmetlerini, çevrim içi oyunları ve yapay zeka sohbet botlarını da kapsıyor. Yürürlüğe girmesi için AB Konseyi ve Avrupa Parlamentosu tarafından kabul edilmesi gerekiyor.

Ülkelere Göre Alınan Önlemler

Almanya: Hükümet, AB genelinde ortak mevzuat yürürlüğe girene kadar 13 yaş altındaki çocukların sosyal medya kullanımına izin vermeyecek geçici ulusal kuralları içeren strateji belgesini 14 Ekim'de onayladı. Pedagojik açıdan uygun içerikler bu yasağın dışında tutulacak. Kabul edilen ilkeler henüz somut bir kanun teklifi değil, resmi niyet beyanı niteliğinde.

Yunanistan: 15 yaşından küçüklerin sosyal medya kullanımına ilişkin yasa tasarısı parlamentoda görüşmeye başladı. Tasarı kabul edilirse 1 Ocak 2027'de uygulanması planlanıyor. Başbakan Kiryakos Miçotakis daha önce çocukların uzun süre ekran karşısında kalarak beyinlerinin yorulduğunu belirtmişti.

Polonya: Dijital İşler Bakanlığı, sosyal medya platformlarına erişimde 15 yaş sınırı getirilmesi üzerinde çalışıyor. Bakan Krzysztof Gawkowski, dijital platform temsilcileriyle görüşerek çocukların internette daha etkili korunmasını talep etti. Ayrıca 1 Eylül'de yürürlüğe giren düzenlemeyle okul öncesi ve ilkokullarda cep telefonu kullanımı yasaklandı.

Fransa: Anayasa Konseyi'nin 15 yaş altına yönelik düzenlemeyi anayasaya aykırı bulmasının ardından Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, yeni düzenlemenin hazır olduğunu bildirdi. Hükümetin yeni yasa taslağı AB Komisyonuna sunuldu.

İngiltere: 16 yaşından küçük çocukların sosyal medyaya erişimine ilişkin gerekli mevzuatın yıl sonuna kadar parlamentoya sunulması, düzenlemenin gelecek ilkbaharda yürürlüğe girmesi hedefleniyor.

İspanya: Başbakan Pedro Sanchez, 16 yaş altındaki çocukların sosyal paylaşım ağlarına erişimine izin verilmeyeceğini duyurmuştu. Erken genel seçim süreci nedeniyle yasa tasarısının yeni parlamentoda yeniden ele alınması gerekecek.

Portekiz: 13 yaşından küçüklerin sosyal medyaya erişimini yasaklayan, 13-15 yaş grubuna ise ebeveyn izniyle sınırlı erişim öngören tasarı komisyon aşamasında inceleniyor.

İtalya: 15 yaş altındaki çocukların platformlara erişimini engelleyen ve yaş doğrulamasını zorunlu kılan bir yasa teklifi gündemde.

Hollanda: Çocukların çevrim içi güvenliğine yönelik strateji kapsamında AB genelinde ortak asgari yaş sınırı getirilmesini destekliyor.

Romanya: 16 yaş altındaki çocukları koruyan ve yaş doğrulamasını öngören yasa teklifi parlamentoda komisyon aşamasında.

Avusturya: 14 yaş altındaki çocukların bağımlılık yapıcı sosyal medya platformlarına erişimini düzenleyen tasarıya ilişkin kamuoyu görüş süreci 21 Eylül'de tamamlandı.

Slovakya: 16 yaş altındaki çocukların sosyal medya hesap oluşturmasını düzenleyen tasarısı 6 Ekim'de ilk okumayı geçti. Düzenlemenin kabulü halinde gelecek yıl yürürlüğe girmesi planlanıyor.

Çekya: Başbakan Andrej Babis, 15 yaş altına yönelik düzenlemeyi destekliyor. Okullarda cep telefonu kullanımını sınırlayan tasarı da parlamentonun gündemine alındı.

Baltık Ülkeleri:

• Letonya: Okullarda cep telefonu kullanımına ilişkin düzenleme genişletiliyor
• Litvanya: Sosyal medyada 16 yaş sınırı ve AB genelinde ortak yaş doğrulama sistemini destekliyor
• Estonya: Tam yasak yerine platformların güvenliğini artırmayı ve teknoloji şirketlerinin sorumluluk üstlenmesini savunuyor

Danimarka: Hükümet ve siyasi partiler, sosyal medyaya erişimde 15 yaş sınırı konusunda uzlaştı. Tasarı 2027 başlarında parlamentoya sunulacak, 1 Temmuz 2027'de yürürlüğe girecek.

Norveç: Hükümet, sosyal medyaya 16 yaş sınırı getirecek yasa teklifini yıl sonuna kadar parlamentoya sunmayı planlıyor.

Finlandiya: Başbakan Petteri Orpo, 15 yaş altındaki gençlerin sosyal medya kullanımına yaş sınırı getirilmesini desteklediğini açıkladı. Sağlık ve refah enstitüleri ise 13 yaş altındaki çocukların kendi akıllı telefonu olmamasını ve sosyal medya kullanmamasını tavsiye ediyor.

İsveç: İlkokul ve ortaokullarda cep telefonlarının okul saatlerinde kullanımını engelleyen düzenleme 1 Ağustos'ta yürürlüğe girdi.

Avustralya ise Aralık 2025'te 16 yaş altındaki çocukların sosyal medya platformlarına erişimine izin vermeyen ilk ülke olmuştu.