Zemin kelimelerimize ne oldu?

Kelimeler, bizi varlığa bağlayan anlam ipleridir. Varlığa anlam yüklememizi, eşyayı ve insanı anlama sabitlememizi sağlarlar. Kelimelerin kurduğu dünyada kendimizi güvende hissederiz; sabah evimizden çıkar, akşam güvenle eve döneriz. Evimizin varlığını yine kelimelerle biliriz. Kelimeler bizim evimizdir, yurdumuzdur, yuvamızdır.

Kelimelerle dünyaya gelir, kelimelerle dünyadan göçeriz. İlk duyduğumuz sözler, "Allah büyüktür" kelimeleridir; korkmamamız gerektiğini fısıldayan o ilk cümle. Kim olduğumuzu, kimin kulu olduğumuzu ve yerimizi bu kelimelerle öğreniriz. Dünyadan ayrılırken de yine kelimelerle uğurlanırız: "Allah rahmet eylesin." Bizi Rahman ve Rahim olana emanet eden bu dua hep yanımızda durur.

Kelimelerle varoluşsal bir bağımız vardır. Onlarla yaşayıp onlarla ölüyoruz, onlarla varız. Onlarla yazı yazıyor, hayal kuruyor, renk seçip resim yapıyoruz. Bazısıyla düşünüp bazısıyla eyleme geçiyoruz.

Zemin kelimeler neden bu kadar kritik?

Bazı kelimelere yaslanıyor, her şeyin temelini onlar üzerine kuruyoruz. Bunlara zemin kelimeler diyoruz; çünkü zemin metinlerimizden devşiriyoruz onları. Hüsnüzan, itimat, güvenmek gibi kelimeler bu sınıfta yer alır. Zemin metinlerimiz anlam haritamızsa, zemin kelimelerimiz aynamızdır. Aynanız ne kadar sağlamsa siz de o kadar sağlıklısınızdır.

Aynadaki her çatlak, yaşantımızdaki bir sarsıntının yansımasıdır. Her sarsıntı üzerinde ittifak ettiğimiz anlamı parçalar. Toplumsal travmaları, zemin kelimelerdeki kırılmalardan anlarız. Zemin kelimeler de insanlar gibi yaralanır, hastalanır ve ölür. Hastalanan kelime iletişim yeteneğini kaybettiğinden gerekli bildirimi yapamaz. İnanılırlığını yitirir, üzerindeki ittifak çözülür ve hayatımızdan çekilir.

Hayattan çekilen zemin kelimelerin yerini sözlüklerin tozlu sayfaları alır. Artık kimse kimseye hüsnüzanla bakmaz. Kimsede itimat edilecek hâl kalmamıştır. Güvense ortalıkta pek fazla gözükmez.

Katilleri kim?

Zemin kelimeler hayattan kendiliğinden çekilmez. Katilleri onları suiistimal eden insanlardır. Hüsnüzan ancak değerlerin suiistimal edilmediği, aldatmanın ve yozlaşmanın olmadığı bir ortamda yaşayabilir. Onun yaşayabilmesi için insanların birbirine güzel bakması ve temiz davranması esastır.

• Hüsnüzan, anlamını taşıyacak ve temsil edecek kimseyi bulamadığı toplumu terk edip gider
• İtimat, güvensizliğin kurumsallaştığı yerde çözülür
• Güvenmek, kuşkunun egemen olduğu atmosferde nefes alamaz

Zemin kelimelerini kaybeden toplum da kaybolmak üzeredir. Çünkü onu güvenli bir limana götürecek kılavuzdan yoksundur. Fırtınalarla arasındaki tampon bölge yok olmuştur. Tehlikeler karşısında yapayalnız ve korunaksız kalmıştır.

Sosyal çürüme bir sara nöbetidir

Birbirimize hüsnüzanda bulunmadan, saf bir bakışla bakmadan nasıl yaşayabiliriz? İnsandaki ilahî cevhere itimat etmeden, birbirimize selam vermeden ve dua etmeden nasıl toplum olabiliriz? İhtiyacımız olan iç güven, yazılı olmayan teamüllerden ve ortak duygudaşlık zemininden beslenir. Sürekli kuşku içinde yaşayamayız; birbirimize yaslanmak, güvenmek zorundayız. Hem birbirimize hem kelimelerimize.

Aksi hâlde önüne alınmaz bir sosyal çürüme başlar. Bu çürüme toplumsal bir sara nöbetidir; kalpte ve kafada başlayıp kelimelere sirayet eder, kelimeleri de kendine benzetir. Saralı kelimelerin dünyasında yaşanmaz.

Cinayet sadece bir cana kıymakla olmaz. Bir kelimeyi ve bir anlamı yaşamdan koparmak da cinayettir. Bir kelimenin yaşam alanını yok ederek onu sürgüne göndermek de caniliktir. Bu cinayet en az diğeri kadar tahripkârdır.

"Kul hakkı, Allah korkusu ve vicdan"

Vaktiyle hüsnüzan diye dünya güzeli bir kelime vardı. Onda bakışımızı temize çeker, hayatımızı hüsnüzan üzerine kurardık. Artık ortalıkta çok fazla gözükmüyor. Galiba öldürdük onu. Göz göre göre katlettik. Kimsenin sesi çıkmadı; "etmeyin, eylemeyin, yazıktır, günahtır" diyen olmadı. Can çekişe çekişe gitti dünyamızdan. Tıpkı diğer zemin kelimelerimiz gibi… Kul hakkı, Allah korkusu ve vicdan gibi…

Oysa onların yaşaması için daha çok çalışmalı, daha çok savaşmalıydık. Kaybettik onları. Şimdilerde onlar olmadan çok daha yoksuluz, çok daha suçlu.