Trafik ışıklarına eklenecek dördüncü renk belli oldu: Beyaz ışığın anlamı ne?

Gelişen otonom araç teknolojisi, şehir içi ulaşım altyapısını ve geleneksel trafik yönetimi anlayışını baştan aşağı değiştirmeye zorluyor. Kuzey Carolina Eyalet Üniversitesi'nde görevli araştırmacılar, mevcut kırmızı, sarı ve yeşil sinyallere ek olarak "beyaz ışık" kullanılmasını öngören yeni bir kavşak yönetim sistemi geliştirdi.

Bilimsel modele göre dördüncü renk olan beyaz sinyal, kavşakta trafiği kendi arasında koordine edebilecek yeterli sayıda otonom araç bulunduğunda otomatik olarak devreye giriyor. Sürücüsüz araçlar; konum, hız ve rota verilerini anlık olarak birbirleriyle paylaşarak geçiş önceliğini ve akışını belirliyor.

Sistem aktif hale geldiğinde, geleneksel araç sürücülerinin yapması gereken tek şey önlerindeki aracı takip etmek oluyor:

• Öndeki araç hareket ettiğinde: Sürüşe devam ediliyor.
• Öndeki araç durduğunda: Bekleme konumuna geçiliyor.
• Otonom araç sayısı yetersiz olduğunda: Trafik ışıkları standart kırmızı, sarı ve yeşil düzenine geri dönüyor.

Bekleme sürelerinde ve yakıt tüketiminde düşüş öngörülüyor

Bilgisayar simülasyonlarında, veri paylaşım teknolojisine sahip araçların yoğunluğuna bağlı olarak kavşaklardaki bekleme sürelerinin %90'a varan oranlarda azalabileceği tespit edildi. Gereksiz dur-kalk hareketlerinin ve frenlemenin azalması, sadece zaman tasarrufu sağlamakla kalmayıp yakıt tüketimini ve karbon emisyonunu da düşürme potansiyeli taşıyor. Ancak uzmanlar, bu performansın anlık trafik yoğunluğuna ve yoldaki otonom araç oranına doğrudan bağlı olduğunu vurguluyor.

Uygulama aşamasında beklenen zorluklar

Sistemin hayata geçirilebilmesi için mevcut yol altyapısında kapsamlı bir modernizasyon gerekiyor. Öne çıkan temel engeller şu şekilde sıralanıyor:

• Altyapı ve maliyet: Trafik sinyalizasyon sistemlerinin araçlarla doğrudan iletişim kurabilecek (V2X) ekipmanlarla donatılması yüksek maliyet gerektiriyor.
• Sürücü eğitimi: Sürücülerin kafa karışıklığı yaşamaması ve yol güvenliğinin riske atılmaması için yeni sinyal kuralının mevzuatlara girmesi ve kamuoyuna aktarılması şart.
• Saha testleri: Konseptin teoriden pratiğe geçebilmesi için gerçek yol koşullarında kapsamlı testlerden geçirilmesi bekleniyor.

Türkiye yeni sistemlere ne kadar hazır?

Türkiye'de henüz bu tür bir sinyalizasyon değişikliği planlanmamış olsa da akıllı şehir ve otonom ulaşım yatırımları kademeli olarak ilerliyor:

• Otonom sürüş destek sistemlerine sahip araçların Türkiye yollarındaki payı her geçen gün artıyor.
• Akıllı Kavşak Uygulamaları: İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyükşehirlerde uygulanan kameralı ve sensörlü dinamik kavşak yönetim sistemleri, trafik yoğunluğuna göre yeşil ışık sürelerini anlık olarak ayarlayabiliyor.
• Gelecek projeksiyonu: Beyaz ışık gibi otonom araçlar arası haberleşmeye dayalı sistemlerin Türkiye'de uygulanabilmesi için öncelikle yerli otonom filo oranının yükselmesi ve 5G/V2X haberleşme altyapısının kavşaklara entegre edilmesi gerekiyor.

Mevcut durumda beyaz sinyal modeli, dünya genelinde olduğu gibi Türkiye için de henüz zorunlu bir yasal düzenleme değil; geleceğin akıllı şehir altyapılarına yön veren bilimsel bir çalışma niteliği taşıyor.