Napolyon'un 200 yıllık şifresi yapay zeka tarafından altı saatte çözüldü

Fransa İmparatoru Napolyon Bonapart'ın emriyle 1809 yılında kaleme alınan şifreli savaş mektubu, 200 yılı aşkın bir süredir çözülmeyi bekliyordu. Semboller, rakamlar ve harflerden oluşan yaklaşık 24 satırlık askeri pozisyon dökümü, dijital arşivlerde uzun yıllar karanlıkta kalmıştı.

ABD merkezli bir siber güvenlik şirketinde çalışan 27 yaşındaki yapay zeka mühendisi Carter Church, bu tarihi metni çözümk için tarih ya da kriptoloji uzmanı olmaya gerek duymadı. Geleneksel yöntemlerle haftalarca sürebilecek işlem, OpenAI tarafından geliştirilen GPT-6 Astra modeliyle birkaç akşamlık denemenin ve yaklaşık altı saatlik nihai sürecin ardından başarıyla tamamlandı.

Başarı karşısında büyük bir heyecan yaşadığını belirten Church, "Yapay zekanın masaya getirdiği asıl güç sebatkarlıktır" ifadesini kullandı. Tarihçilerin başka öncelikli akademik meselelere odaklandığını, geleneksel şifre kırma yöntemlerinin etkili olsa da çok ciddi zaman ve emek gerektirdiğini vurgulayan Church, birçok tarihi şifreli metnin bu nedenle incelenmeden beklediğini kaydetti.

Çözümün doğruluğunu teyit etmek için çözülemeyen tarihi şifrelerin listesini tutan Japon patent mühendisi Satoshi Tomokiyo ile iletişime geçildi. Kriptoloji meraklılarının başvuru adresi sayılan bir internet sitesinin yöneticisi olan 58 yaşındaki Tomokiyo, 2026 yılının tarihi şifrelerin çözülmesinde bir dönüm noktası olarak anılacağını belirtti.

Eylül ortasından bu yana sitedeki listede yer alan şifrelerin büyük kısmının yapay zeka araçlarıyla çözüldüğünü aktaran Tomokiyo, bu süreçte sadece OpenAI sistemlerinin değil, bir diğer ABD'li araştırma laboratuvarı Anthropic'in üst düzey modellerinin de kullanıldığını dile getirdi.

Ancak yapay zekanın bu kadar hızlı sonuç vermesi şifre çözücüler arasında karışık hisler yarattı. Uzun yıllara dayanan gizemlerin aydınlanmasından heyecan duysa da bu zorlu sorunların yapay zeka tarafından kolayca halledilmesinin burukluk verdiğini söyleyen Tomokiyo, bir amatör kriptoloğun kendisine "Artık kendimi işe yaramaz hissediyorum" dediğini aktardı.

Eldeki verilerin yetersizliği nedeniyle bazı karmaşık şifrelerin uzun yıllar boyunca gizemini korumayı sürdürebileceği de belirtiliyor.

Tarihi arşivlerde de yapay zeka devrimi

Yapay zekanın tarih yazımındaki rolü sadece askeri şifreleri çözmekle sınırlı kalmıyor. Teknoloji, milyonlarca ortaçağ el yazmasının taranmasında ve fiziksel olarak açılması imkânsız antik metinlerin gün yüzüne çıkarılmasında da kullanılıyor.

Vezüv Yanardağı'nın MS 79 yılındaki patlamasında karbonlaşan ve fiziken açıldığında parçalanma riski taşıyan Herculaneum papirüsleri, X-ışınları ve yapay zeka algoritmaları yardımıyla inceleniyor. İtalya'daki araştırmıcılar, haziran ayında bu yöntemle etik konulu bir risaleyi sanal ortamda tamamen açmayı başardı.

Paris'teki Ecole Pratique des Hautes Etudes uzmanı Daniel Stoekl Ben Ezra'nın yürüttüğü bir diğer projede ise 10 milyon sayfalık İbranice el yazması dijital ortama aktarılıyor. Yahudi tarihi ve kültürüne dair arama yapılabilir geniş bir veritabanı kurmayı amaçlayan Ben Ezra, bu hacmin hiçbir insanın tek başına işleyemeyeceğini vurgulayarak hedeflerini "geçmişin devasa bir Facebook'unu kurmak" benzetmesiyle anlattı.

Paris'teki tarihi Notre Dame Katedrali'nde de benzer bir çalışma yürütülüyor. e-NDP projesi kapsamında bir yapay zeka sistemi, katedralin ortaçağ arşivinden 14 bin 600 sayfalık Latince noteri tutanağını çözmek üzere eğitildi.

Projeyi yöneten tarihçi Julie Claustre, metinlerin kısaltmalarla dolu idari ve teknik bir dille yazıldığını, karakter tanıma oranının %88 ile %94 arasına ulaştığını bildirdi. Claustre, katedralin gündelik yaşamı, inşaat süreçleri, personeli ve sahipsiz çocukların bakımı hakkında benzeri görülmemiş bilgiler sunan bu çalışmanın insan eliyle onlarca yıl alacağını vurguladı.

Tarihçiye göre teknoloji sadece zaman kazandırmıyor; araştırmacıların geçmişe bakış ve soru sorma yöntemlerini de kökten dönüştürüyor.