Göllere yüzyıllarca cıva karıştı: Maya uygarlığının kırmızı tutkusu çevreyi mahvetti

Meksika'nın Yucatán Yarımadası'nda yürütülen bir araştırma, Maya uygarlığının yaşadığı dönemlerde büyük bir çevre felaketi yaşandığını gün yüzüne çıkardı. Yapılan incelemeler, yaklaşık 2 bin yıl önce göllere yüksek miktarda cıva karıştığını ve canlı yaşamının ciddi biçimde zarar gördüğünü ortaya koyuyor.

Auburn Üniversitesi öncülüğünde yürütülen çalışmada, bölgedeki Cobá ve Xcach göllerinin tabanından tortu örnekleri alındı. Binlerce yıllık geçmişi yansıtan bu örnekler, Maya uygarlığının en güçlü olduğu dönemlerde cıva miktarında büyük bir artış yaşandığını gösteriyor.

Göllerdeki cıva seviyesi tehlikeli sınırı kat kat aştı

Özellikle Xcach Gölü'nde, milattan sonra 720 yılı civarında ölçülen cıva yoğunluğunun, göl tabanındaki canlılar için ciddi zarar riski taşıyan modern sınır değerinin yaklaşık dokuz katına ulaştığı tespit edildi. Araştırmaya göre kirlilik, bazı dönemlerde yaklaşık 300 yıl boyunca yüksek seviyelerde kalmaya devam etti.

Bilim insanları, cıva miktarının tavan yaptığı dönemlerde göllerdeki ekosistemin belirgin biçimde çöktüğünü belirledi. Bu süreçte aşağıdakilerde ciddi bir azalma gözlendi:

• Algler
• Bazı bakteri türleri
• Küçük kabuklular
• Böcek larvaları

Kırmızı boya felaketi tetiklemiş olabilir

Kirliliğin ana kaynağı olarak Mayaların yaygın biçimde kullandığı "zinober" adlı kırmızı mineral üzerinde duruluyor. Cıva içeren bu mineral; tapınakların süslenmesinde, duvar resimlerinde ve cenaze törenlerinde aktif biçimde kullanılıyordu.

Araştırmacılara göre, mineralin kullanıldığı alanlardan çevreye yayılan cıvanın, yağışlar ve toprak erozyonu yoluyla göllere taşınmış olma ihtimali oldukça yüksek. Yüzyıllar süren bu süreç, su ortamlarında kalıcı bir kirliliğe yol açmış görünüyor.

Uzmanlar, göllerdeki kirliliğin yalnızca su canlılarını değil, balık ve diğer su ürünleriyle beslenen insanları da etkilemiş olabileceği görüşünde. Ancak araştırmanın, Maya halkının tam olarak ne ölçüde cıvaya maruz kaldığını doğrudan kanıtlayamadığı belirtiliyor.

Sonuç olarak bilim insanları, Maya topluluklarının karşılaştığı çevresel sorunların kuraklık, ormansızlaşma, toprak erozyonu ve su kirliliği gibi birden fazla başlıkta birleştiğine dikkat çekiyor. Kırmızıya duyulan bu tutkunun, uygarlığın sürdürülebilirliği üzerinde uzun vadede yıkıcı bir etki bırakmış olabileceği değerlendiriliyor.