Beyinde hafızayı genç tutan gizli enzim keşfedildi: Zihinsel gerilemeyi engelliyor

Nöroloji ve yaşlanma araştırmalarında çığır açan bir keşif açıklandı. Massachusetts General Hospital ve Harvard Üniversitesi bünyesinde çalışan bir araştırma ekibi, yaşlanan beyinde hafıza kapasitesini ve zihinsel berraklığı koruyan moleküler mekanizmayı adım adım aydınlatmayı başardı.

Ekip lideri Dr. Amar Sahay ve çalışma arkadaşları, beyinde bulunan yağ bileşiklerini parçalayan özel bir fosfolipaz enzimini mercek altına aldı. Araştırmanın bulguları, Nature Neuroscience dergisinde yayımlandı.

Beyindeki toksik yağ birikintilerini temizliyor

Çalışmada, beyinde yer alan PLA2G2F geni ve bu genin kodladığı enzim öne çıktı. Söz konusu enzimin, ilerleyen yaşla birlikte nöron kaybını engelleyerek biyolojik bir direnç kalkanı oluşturduğu belirlendi.

Klinik deneylerde, Pla2g2f geni devre dışı bırakılan laboratuvar farelerinin yaşlandıkça beyinlerinde ciddi düzeyde nöroinflamasyon ve nöron tahribatı geliştiği gözlendi. Buna karşılık, gen seviyesi artırılan yaşlı fareler, mekânsal hafıza testlerinde genç fareler kadar başarılı performans sergiledi ve sinir hücreleri arasındaki bağlantıların korunduğu tespit edildi.

Dr. Sahay, enzimin çalışma mekanizmasını şöyle anlattı:

• Beyin hücrelerinde biriken toksik lipid damlacıklarını temizliyor
• Bu hücresel temizlik sayesinde yeni nöron gelişimini tetikliyor
• İltihabi süreçleri baskılayarak beyin dokusunu koruyor

Alzheimer proteinine rağmen zihinsel olarak dirençli bireyler

İnsan dokuları üzerinde yürütülen genetik analizler, bu bulguların insan beyni için de geçerli olduğunu doğruladı. Vefat eden donörlerin beyin dokuları incelendiğinde çarpıcı bir sonuç ortaya çıktı: Beyinlerinde Alzheimer hastalığının ana sebebi kabul edilen amiloid-β protein birikintileri bulunmasına rağmen, ölmeden önce yapılan testlerde hiçbir zihinsel gerileme göstermeyen bireylerde PLA2G2F enzim seviyesinin en yüksek düzeyde olduğu belgelendi.

Öte yandan, ağır Alzheimer hastalarında ve hiçbir protein birikintisi olmayan bireylerde ise bu koruyucu enzimin daha düşük seviyelerde kaldığı kaydedildi.

Gen terapisiyle Alzheimer'a karşı erken koruma dönemi

Uzmanlar, bu çalışmanın insanlarda doğrudan incelenmesi son derece zor olan hücresel koruma mekanizmalarını anlamak açısından tarihi bir örnek teşkil ettiğine dikkat çekiyor. Vanderbilt Hafıza ve Alzheimer Merkezi uzmanlarından Dr. Timothy Hohman da bulguların bu alandaki araştırmalara önemli katkı sunduğunu vurguladı.

Bulguları klinik tedaviye dönüştürmek amacıyla LIPOS BIO adlı biyoteknoloji girişimini kuran Dr. Sahay, beyin dokusuna doğrudan enzim enjekte etmenin zorluklarına işaret ederek, gelecekte uygulanacak gen terapileri sayesinde PLA2G2F ekspresyonunun henüz zihinsel gerileme başlamadan artırılabileceğini belirtti. Böylece yaşlılığa bağlı bunama ve Alzheimer'ın etkili biçimde önlenebileceğine yönelik umut veren bir tablo çizildi.