Anadolu'nun Taşlara Kazınmış Tarihi Yeni Nesil Veri Tabanında Buluşuyor

Kültür ve Turizm Bakanlığı, Türk-İslam medeniyetinin yüzyıllara uzanan izlerini taşıyan mezar taşları ve kitabeleri Türkiye genelinde kayıt altına almaya devam ediyor. "Türk-İslam Dönemi Mezar Taşları ve Kitabeleri Ulusal Envanter Projesi" kapsamında yürütülen çalışmalar, bugüne kadar yaklaşık 7 bin eserin belgelenmesini sağladı.

Proje ilk olarak 2024 yılında hayata geçirildi. 2025'te dört ilde başlatılan saha çalışmalarının bu yıl 18 ile ulaştığı bildirildi. Elde edilen verilerin ortak bir ulusal veri tabanında toplanması ve Türkiye'nin bu alandaki kapsamlı bilimsel külliyatının oluşturulması amaçlanıyor.

Saha Çalışmaları 4 İlden 18 İle Yayıldı

Projenin ilk uygulama yılı olan 2025'te akademisyenlerin yürütücülüğünde dört ilde kapsamlı saha çalışmaları gerçekleştirildi. Bu illerde kayıt altına alınan eser sayıları şöyle:

• Denizli Acıpayam: Alaattin Mahallesi Mezarlık Alanı'nda 243 şahit tespit edildi
• İstanbul: Şeyh Mustafa Devâtî Haziresi'nde 504 mezar taşı belgelendi
• Diyarbakır: Fatih Paşa Camisi Haziresi'nde 99 mezar taşı kayıt altına alındı
• Tokat: Mahmutpaşa Camii Haziresi'nde 13 eser belgeledi

Böylece proje kapsamında ilk yıl dört ilde toplam 859 eser belgelenmiş oldu. Çalışmaların 2026 yılında genişletilerek 18 ile taşınmasıyla bu rakam yaklaşık 7 bine yükseldi. Saha çalışmalarının yıl sonuna kadar sürmesi planlanıyor.

Her Mezar Taşı Bir Tarihî Belge Niteliği Taşıyor

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, projenin ulaştığı boyutu sosyal medya hesabından paylaştı. Ersoy, "Her bir mezar taşı, her bir kitabe; bir ismin ötesinde yaşadığı dönemin dili, sanatı, inancı, estetik anlayışı ve toplumsal hayatından izler taşıyan tarihî bir belge niteliğinde" değerlendirmesinde bulundu.

Mezar taşları ve kitabelerin yalnızca isim ve tarihlerden ibaret olmadığının altını çizen Ersoy, bu eserlerin ait oldukları dönemin sosyal ve kültürel hayatından sanat ve estetik anlayışına kadar çok sayıda alanda önemli bilgiler sunduğunu belirtti.

Ulusal Dijital Hafızanın Oluşturulması Hedefleniyor

Projede kayıt altına alınan eserler; dönem, bölge, malzeme, yazı türü, sanat üslubu ve kitabe özellikleri gibi farklı başlıklarda bilimsel olarak değerlendirilebilecek. Böylece araştırmacıların uzun vadede yararlanabileceği kapsamlı bir bilimsel külliyatın temelleri atılmış olacak.

Bakan Ersoy, "Hedefimiz, ülkemizin dört bir yanındaki bu eşsiz mirası ortak bir dijital veri tabanında buluşturmak ve zaman içerisinde kapsamlı bir bilimsel külliyata dönüştürmek. Anadolu'nun taş üzerindeki hafızasını bilimsel yöntemlerle kayıt altına alıyor, koruyor ve gelecek kuşaklara aktarıyoruz" ifadelerini kullandı.

Çalışmaların önümüzdeki yıllarda ülke genelini kapsayacak biçimde sürdürülmesi ve oluşturulan envanterin gelecekte daha da genişletilmesi hedefleniyor.