Anadolu'nun 100 Kültür Varlığı ABD'den Türkiye'ye Geri Döndü

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, ABD'den Türkiye'ye iadesi sağlanan 100 kültür varlığını İstanbul Arkeoloji Müzeleri'nde düzenlenen bir programda tanıttı. Aynı etkinlikte, farklı ülke ve koleksiyonlara dağılmış Boubon kökenli eserleri bir araya getiren "Kaçış Yok: Boubon" sergisinin açılışı gerçekleştirildi.

Bakan Ersoy, bilimsel kanıtlar ve uluslararası iş birliğiyle Anadolu'nun mirasını yeniden ait olduğu topraklara kavuşturduklarını belirterek şunları söyledi: "Amacımız eserleri bir vitrinden alıp başka bir vitrine koymak değil, hikâyeleri ve ait oldukları kültürel bütünlük içinde onları yeniden değerlendirebilmektir."

Programa Manhattan Bölge Savcı Yardımcısı Matthew Bogdanos da katıldı. Ersoy, eserlerin iade süreçlerinde bilimsel araştırmaların ortaya koyduğu bulguları ve uluslararası iş birliğiyle elde edilen sonuçları paylaştı.

Satışa çıkarılan Anadolu kökenli eserlerin satışı durduruldu

Mayıs 2026'da ABD'de yerleşik bir müzayede evinin satışa sunduğu Anadolu kökenli eserler için Bakanlığın harekete geçtiğini belirten Bakan Ersoy, hazırlanan bilimsel veri ve belgelerin Manhattan Bölge Savcılığı ile ABD İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi (HSI) ile paylaşıldığını söyledi. Yürütülen çalışmalar sonucunda eserlerin satışının durdurulduğu ve Türkiye'ye iadelerinin sağlandığı açıklandı.

Horoztepe'nin 40 eseri yaklaşık 70 yıl sonra Türkiye'ye döndü

İadesi sağlanan 100 kültür varlığı arasında Tokat'ın Erbaa ilçesindeki Horoztepe kökenli 40 eser önemli bir yer tutuyor. MÖ 2300 ile 2000 yıllarına tarihlenen bu eserler Erken Tunç Çağı Anadolu'sunun gelişmiş metal işçiliğini yansıtıyor.

• Törensel müzik aletleri
• Silahlar
• Metal kaplar

İadede Prof. Dr. Tahsin Özgüç'ün bilimsel çalışmalarından yararlanıldı. Horoztepe'de 1953 yılında gerçekleştirilen kaçak kazılara ve sonrasındaki buluntulara ilişkin kayıtlar da araştırmalarda kullanıldı. Elde edilen veriler, eserlerin yurt dışına çıkarılma ve müze koleksiyonlarına giriş süreçlerini aydınlatan belgelerle tamamlandı.

Düver'in 44 mimari levhası Getty Müzesi'nden geri alındı

Türkiye'ye kazandırılan ikinci önemli grup, Burdur'un Düver Köyü kökenli 44 pişmiş toprak mimari levhadan oluşuyor. Arkaik Dönem'e ait eserler MÖ 6. yüzyıla tarihleniyor. Dönemin yapılarında çatı ve kaplama düzenlerinde kullanılan levhaların bezeme, biçim ve üslup özelliklerinin bilinen örneklerle karşılaştırılması yapıldı.

Bakan Ersoy, 2022 yılında ABD'den, 2024 yılında Danimarka'dan ve 2025 yılında Virginia Güzel Sanatlar Müzesi'nden gerçekleştirilen iadelerin ardından J. Paul Getty Müzesi'ndeki eser grubunun da Türkiye'ye kazandırıldığını açıkladı. İade edilen Düver eserlerinin, hazırlanacak bir proje kapsamında İstanbul Arkeoloji Müzeleri'nin koleksiyonlarındaki diğer parçalarla bir araya getirileceği duyuruldu.

Aphrodisias portresinin iadesinde 1976 tarihli tutanak belirleyici oldu

İadesi sağlanan eserler arasında Aphrodisias Antik Kenti'ne ait bir portre de bulunuyor. Arşiv belgeleri ile eski koleksiyon kayıtlarının karşılaştırılması sonucunda 1976 yılında hazırlanan olay yeri tutanağında yer alan ifadenin yıllar sonra yürütülen iade çalışmalarına önemli bir dayanak oluşturduğu ortaya çıktı. Tutanakta savcının "Tespit edilip belgelenenler dışında başka eserlerin de çalındığı yapılan incelemeden anlaşılmaktadır." ifadesine yer verildi.

İade edilen 100 eser arasında tiyatro maskları ve tanrıça heykelcikleri gibi özel parçalar da bulunuyor.

Boubon'un parçalanan heykelleri yıllar sonra aynı sergide buluştu

"Kaçış Yok: Boubon" sergisi, tarihî eser kaçakçılığına karşı yürütülen mücadelenin onlarca yıla yayılan sonuçlarını ortaya koyuyor. Burdur'un Gölhisar ilçesine bağlı İbecik Köyü yakınlarındaki Boubon Antik Kenti'nden kaçırılan bronz heykellerin dönüş süreci sergi kapsamında anlatılıyor.

Roma imparatorları ve imparatorluk ailesinin onurlandırıldığı Sebasteion'da bulunan heykeller, 1960'lı yıllarda kaçak kazılarla parçalanarak yurt dışına çıkarılmıştı. Başları, gövdeleri ve uzuvları farklı ülke ve koleksiyonlara dağılan eserler sergide yeniden bir araya getirildi.

Türkiye'ye kazandırılan Boubon kökenli kültür varlıkları arasında şu kişilere ait eserler de bulunuyor:

• Lucius Verus
• Septimius Severus
• Caracalla
• Marcus Aurelius

Tanıklıklar ve bilimsel analizler Boubon bağlantısını kanıtladı

İade çalışmalarında İbecik Köyü sakinlerinin görgü tanıklıklarına yeniden başvuruldu. Heykellerin nerede ve nasıl bulunduğuna, köyden hangi yollarla çıkarıldığına ilişkin anlatımlar eski fotoğraflar ve müze kayıtlarıyla birlikte değerlendirildi.

Heykellerin ayakları ile kaidelerdeki bağlantı izlerinin karşılaştırılması yapıldı. Marcus Aurelius heykelinin ayak kalıbının kaidedeki oyuklarla uyumu somut bulgulardan biri olarak kaydedildi. Bu bağlantı toprak ve kurşun izotop analizleriyle de desteklendi.

"Hakkının ve adaletin de sesi oldular"

Bakan Ersoy, bilimsel araştırmaların hukuki sonuçlara dönüşmesinde Manhattan Bölge Savcılığı ve HSI'ın önemli rol üstlendiğini belirterek şu ifadeleri kullandı: "Bu sergi, Sayın Bogdanos ve ekibinin kültür varlıklarının iadesi konusunda dünyadaki yaklaşımı değiştirdiklerinin en önemli göstergesidir. Onlar, yalnızca eserleri ait oldukları topraklara yeniden kavuşturmakla kalmadılar; hakkının ve adaletin de sesi oldular."

Ersoy, Dışişleri Bakanlığı ve Türkiye'nin New York Başkonsolosluğu'nun süreçteki desteğine, Türk Hava Yolları'nın da eserleri ücretsiz ve güvenli biçimde Türkiye'ye ulaştırdığına dikkat çekti.

Bakan Ersoy, "Anadolu'dan yasa dışı yollarla çıkarılmış kültür varlıklarımızın izini sürmeye ve onları bilimsel, hukuki ve diplomatik çalışmalarla ait oldukları topraklara kazandırmaya devam edeceğiz." diyerek kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelenin süreceğini vurguladı.