75 bin yıllık Neandertal iskeletinde ölümcül mızrak izi: Ölümün sırrı aydınlanıyor mu?

Irak'ın kuzeyindeki Zagros Dağları'nda yer alan Şanidar Mağarası'nda yapılan kazılarda, yaklaşık 75 bin yıl önce yaşamış bir Neandertalin iskelet kalıntıları dikkat çeken bulgularla birlikte gün ışığına çıkarıldı. "Şanidar A" adı verilen bireyin sol kürek kemiğinde 15 milimetre genişliğinde dairesel bir delik tespit edildi.

Bilim insanları, bu izin keskinleştirilmiş ahşap bir mızrak nedeniyle oluşmuş ölümcül bir yaralanmadan kaynaklandığını değerlendiriyor. Araştırmaya göre mızrak, göğsün ön tarafından girerek kaburgaları ve akciğeri delmiş, ardından sol kürek kemiğinde belirgin bir delik açmış. Silahın yukarıdan aşağıya doğru saplandığı ve yaralanmanın kısa sürede ölüme yol açtığı düşünülüyor.

Mızrak kalbe doğru saplanmış olabilir

Yaklaşık 40'lı yaşlarının ortasında hayatını kaybettiği belirlenen Neandertalin cinsiyeti ise henüz tespit edilememiş.

Araştırmanın başyazarı Cambridge Üniversitesi biyolojik antropoloğu Emma Pomeroy, yaralanmanın kalbe yönelik ölümcül bir saldırıyla benzerlik gösterdiğini belirtti. Pomeroy, "Bu, avcıların hayvanları hızla öldürmek için kalbe isabet ettirdikleri atışlara benzeyebilir ancak bu yorum biraz varsayımsal." dedi.

2015 yılından bu yana Şanidar Mağarası'ndaki kazılara liderlik eden arkeolog Graeme Barker ise en olası senaryonun bireyler arası şiddet olduğunu vurguladı.

Saldırı kimler tarafından gerçekleşmiş olabilir?

Araştırmacılara göre saldırı, olası ihtimaller arasında şu seçeneklerle değerlendiriliyor:

• Aynı Neandertal topluluğunun üyeleri arasında meydana gelmiş olabilir
• Rakip Neandertal grupları arasında bir çatışma söz konusu olabilir
• Modern insanın gerçekleştirdiği bir saldırı veya kaza ihtimali ise daha düşük görülüyor

Ölümünden bir yıl önce de saldırıya uğramış

Neandertalin dişlerinde yapılan incelemeler, Şanidar A'nın ölümünden en az bir yıl önce yüzüne aldığı şiddetli bir darbeden sağ kurtulduğunu ortaya koydu. Bu saldırı sonucunda ön dişlerinin bir kısmı kırılmış veya yerinden çıkmış, dişlerden biri ikiye ayrılmış ve kalan parçası ağzında dönmüş halde bulunmuştu.

Pomeroy, bu yaralanmanın son derece ağrılı olduğunu ve Neandertalin yemek yemek, su içmek gibi temel ihtiyaçlarını karşılamasını zorlaştırmış olabileceğini belirtti. Araştırmacılara göre iyileşme sürecinde grubun diğer üyelerinden yardım almış olma ihtimali çok yüksek.

Pomeroy bu durumu şu sözlerle özetledi: "Muhtemelen yiyeceklerinin ezilerek hazırlanmasına ve dinlenmeye ihtiyaç duyuyordu. İyileşme sürecinde temel ihtiyaçlarını karşılayabilmek için grubun diğer üyelerinin bakımına ihtiyaç duymuş olması muhtemel."

Mağarada beş Neandertale ait kalıntı bulundu

Şanidar A'nın kalıntıları, mağaranın yaklaşık 7,5 metre derinliğindeki kaya ve tortu tabakalarının altında keşfedildi. Bir kaya sütununun arkasında toplam beş Neandertale ait kalıntılar tespit edildi; bunlardan dördü yetişkin, biri bebekti.

Araştırmacılar, bu bireylerin yaklaşık aynı kuşak içinde yaşamış olabileceğini ve özenle aynı alana yerleştirildiklerini belirledi. Büyük Zap Nehri vadisine bakan bu mağara, on binlerce yıl boyunca Neandertaller tarafından mevsimlik kamp alanı olarak kullanılmış, daha sonraki dönemlerde ise modern insanlara ev sahipliği yapmıştı.

"Şefkat ve şiddet yan yana"

Araştırmacılar, yeni bulguların Neandertallerin yalnızca avlanan ve hayatta kalmaya çalışan topluluklar olmadığını, aynı zamanda karmaşık sosyal ilişkilere sahip olduklarını gösterdiğini düşünüyor.

Pomeroy, keşfin önemini şu sözlerle ifade etti: "İnsan doğasının iki zıt yönüne, şefkat ve şiddete, aynı bireyde yan yana tanıklık ediyoruz."

Neandertallerin birçok açıdan modern insanlara benzediğini belirten Pomeroy, keşfin onları zekadan ve şefkatten yoksun mağara insanları olarak gösteren yaygın önyargılara da karşı çıktığını vurguladı.