Ormanın Ortasında Bulunan Yüzlerce Taş Küre 100 Yıldır Bilim Dünyasını Şaşkına Çeviriyor

Kosta Rika'nın güney bölgesinde, orman temizliği sırasında tesadüfen ortaya çıkarılan ve Kolomb öncesi döneme ait olduğu belirlenen yüzlerce taş küre, arkeoloji dünyasının en büyük gizemlerinden biri olmaya devam ediyor. Ağırlıkları 15 tona ulaşan, çapları ise iki metrenin üzerine çıkan 300'den fazla taş eser üzerinde koruma ve inceleme faaliyetleri sürüyor.

Küreler, ilk olarak 1930'lu yıllarda bir meyve şirketine bağlı işçilerin Diquis deltası ve Cano Adası çevresindeki ormanlık alanları temizlediği sırada gün yüzüne çıkarılmıştı. Yapılan arkeolojik incelemeler ve tarihlendirmeler, eserlerin MÖ 300 ile MS 800 arasındaki Aguas Buenas dönemiyle MS 1550'ye kadar uzanan Chiriqui dönemini kapsadığını gösteriyor. Bulgular, bu geleneğin Diquis kültürü tarafından yüzyıllar boyunca sürdürdüğünü ortaya koyuyor.

Üretim Tekniği Hâlâ Bilinmiyor

Eserlerin büyük bölümü, ocakları bölgeden kilometrelerce uzakta yer alan gabro ve granodiyorit gibi sert magmatik kayaçlardan yontulmuş. Yaklaşık iki düzinelik bir grubun ise kireçtaşı ve kumtaşından üretildiği tespit edildi. Metal aletlerin henüz kullanılmadığı bir dönemde bu taşların nasıl taşındığı ve pürüzsüz küresel formların hangi yöntemlerle elde edildiğine dair yazılı hiçbir kaynak bulunmuyor. Uzmanlar, taşların vurma ve sürtme yoluyla aşamalı olarak şekillendirildiğini değerlendiriyor.

İlk keşfedildikleri dönemde koruma altına alınamayan çok sayıda küre, özel mülklere ve kamu binalarına taşınarak özgün arkeolojik bağlamından koparılmış. Günümüzde Palmar Sur yakınlarındaki Finca 6 arkeolojik sit alanı, orijinal yerleşim düzenini koruyan iki küre hizalanmasına ev sahipliği yapmayı sürdürüyor.

Koruma Çalışmalarında Gelinen Son Nokta

Bölgede yürütülen güncel koruma faaliyetleri yıllar içinde önemli gelişmelere sahne oldu:

• 2014: Finca 6; Batambal, El Silencio ve Grijalba-2 sahalarıyla birlikte "Diquis Taş Küreleri ile Kolomb Öncesi Şeflik Yerleşimleri" adıyla UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dâhil edildi.
• Kasım 2018: Yerli toprakları ve kutsal arkeolojik alanları su altında bırakacak 650 megavatlık El Diquís hidroelektrik santrali projesi iptal edildi.
• Mart 2020: Terraba Nehri taşkınlarının yarattığı tortu baskısı altındaki alanda "A" (1,75 metre) ve "E" (1,58 metre) olarak adlandırılan iki ana küre restore edildi.
• Ekim 2025: Kosta Rikalı ve Meksikalı uzmanlardan oluşan ortak bir araştırma heyeti, tropikal iklim, nem ve mikroorganizmalar nedeniyle bozulmalara maruz kalan nadir üç kireçtaşı küre üzerinde teknik konservasyon çalışması gerçekleştirdi.

Yapılış amaçlarına dair somut bir belge bulunmaması, Diquis kürelerinin gizemini daha da artırıyor. Bilim insanları, bu eşsiz eserleri bölgedeki açık hava sitlerinde ve müzelerde incelemeye devam ediyor.