Mühendis çöl nehrine 1.500 hurda lastik gömdü, ortaya çıkan sonuç herkesi şaşırttı

Arizona'da görev yapan mühendislik profesörü Stuart Hornik, 1996 yılında erozyon nedeniyle derin kanallara dönüşen bir vadiyi yeniden canlandırmak için son derece sıra dışı bir yöntem denedi. Çöpe atılan yaklaşık 1.500 lastiği kullanarak bir baraj inşa etti ve ortaya çıkan sonuçlar tüm dikkatleri üzerine çekti.

Hornik'in temel hedefi, yağmur sularının hızla akıp gitmesini önleyerek toprağın suyu emmesini sağlamaktı. Arizona'nın bazı bölgelerinde aşırı otlatma ve bitki örtüsünün azalması, yağmur sularının toprağı aşındırmasına yol açmış; zamanla küçük akarsular derin ve geniş kanallara dönüşmüştü. Hızla akan sular, toprağın verimli üst tabakasını da beraberinde götürüyordu.

Hurda lastiklerle kurulan baraj sadece 6 bin dolara mal oldu

Hornik, suyun önünü tamamen kesmek yerine akışını yavaşlatmayı tercih etti. Tucson yakınlarındaki Broly Wash vadisinde kurduğu barajda hurda lastikleri çakıl ve plastik bağlarla bir araya getirdi. Yapı, suyun geçmesine izin verirken taşıdığı tortunun birikmesini sağlayacak şekilde tasarlandı.

1996 yılında inşa edilen baraj şu teknik özelliklere sahipti:

• Uzunluk: yaklaşık 14 metre
• Genişlik: yaklaşık 10 metre
• Yükseklik: yaklaşık 1,8 metre
• Kullanılan malzeme: yaklaşık 1.500 hurda lastik
• Toplam maliyet: yaklaşık 6 bin dolar

Benzer bir beton yapının ise yaklaşık 70 bin dolara mal olacağı tahmin ediliyordu. Yani Hornik'in yöntemi, geleneksel yapı maliyetinin onda birine yakın bir bütçeyle uygulandı.

Doğa hızla toparlandı

Barajın ardından suyun taşıdığı tortular yapının arkasında birikmeye başladı. Daha önce çıplak olan zeminde bitkiler yetişmeye başladı ve otlayan hayvanlar bölgeye geri döndü. Bu gelişme, su akışını yavaşlatmanın toprağın ve bitki örtüsünün yeniden oluşmasına önemli katkı sağlayabileceğini gösterdi.

Ancak projenin uzun vadeli etkilerini bağımsız biçimde değerlendiren araştırmaların sınırlı olması, sonuçların dikkatle ele alınması gerektiğini ortaya koyuyor.

Kaya yapıları da benzer sonuçlar verdi

Daha sonraki bilimsel araştırmalar, kurak bölgelerde akarsu yataklarına yerleştirilen küçük kaya setlerinin de benzer sonuçlar sağlayabileceğini gösterdi. Bu yapılar, sel sularının hızını düşürerek suyun toprağa sızmasına yardımcı olabiliyor. Böylece:

• Yeraltı su seviyeleri yükseliyor
• Bitki örtüsünün gelişmesi için daha elverişli koşullar oluşuyor
• Doğal yaşamın canlanmasına zemin hazırlanıyor

Arizona'da yürütülen bazı restorasyon çalışmalarında, küçük taş yapılarının bulunduğu alanlarda bitki örtüsünün genişlediği ve doğal yaşamın canlandığı gözlemlendi. Bununla birlikte, bitki örtüsünün geri dönmesi her zaman bölgeye özgü türlerin yeniden yetiştiği anlamına gelmiyor. Yerli bitkilerin korunması için ek çalışmalar gerekebiliyor.

Hurda lastik yöntemi tartışmalı kaldı

Hornik'in projesi, düşük maliyetli malzemelerle erozyonun etkilerini azaltmanın mümkün olabileceğini gösteren sıra dışı bir örnek oldu. Ancak lastiklerin çevresel etkileri, yöntemin yaygınlaşmasının önündeki en önemli soru işaretlerinden biri olarak kaldı.

Lastiklerde bulunan bazı kimyasalların su ortamlarına karışabilmesi, özellikle suyla sürekli temas eden yapılar açısından risk oluşturabiliyor. Bu nedenle hurda lastiklerle yapılan uygulamaların çevresel etkileri, kullanım koşulları dikkate alınarak değerlendirilmek zorunda.

Sonuç olarak Hornik'in deneyi tek başına bir ekosistemi eski haline getirmeye yetmese de temel bir noktaya dikkat çekiyor: Suyun akışını yavaşlatmak ve toprağa sızması için zaman tanımak, kurak bölgelerde doğanın yeniden canlanmasına önemli ölçüde yardımcı olabiliyor.