Komedyen Deniz Göktaş: 'Bir saniye bile pişman olmadım'

Komedyen Deniz Göktaş'ın "Ölü Deniz" adlı stand-up gösterisi nedeniyle tutuklanması ve ardından tahliye edilmesi uluslararası basının gündemine taşındı. Tahliyesinin ardından konuşan Göktaş, Türkiye'deki ifade özgürlüğü, siyasi hiciv ve komedyenlere yönelik baskıları değerlendirdi.

28 Eylül'de görülen duruşmada "Cumhurbaşkanına hakaret" ve "dini değerleri aşağılama" suçlamalarından toplam 19 ay 10 gün hapis cezasına çarptırılan komedyenin, yaklaşık 88 gündür tutuklu bulunduktan sonra tahliyesine karar verildi.

"Önceliğim bir an önce cezaevinden çıkmak değildi"

Mahkemede yaptığı savunmanın tahliye ihtimalini zorlaştırabileceği yönünde uyarılar aldığını anlatan Göktaş, avukatlarının ve çevresindekilerin savunmasının cezaevinde daha uzun süre kalmasına yol açabileceğini söylediğini belirtti. Buna rağmen geri adım atmak istemediğini ifade etti.

Tahliye kararının kendisi için büyük bir rahatlama olduğunu dile getiren komedyen, asıl önceliğinin bir an önce özgürlüğüne kavuşmak olmadığını vurguladı. Mahkemedeki savunmasıyla yalnızca kendi davasına değil, ifade özgürlüğüne ilişkin daha geniş bir tartışmaya dikkat çekmek istediğini belirtti.

Komedyen, "Cezalandırılma korkusuyla insanların konuşmaktan çekindiği bir dünyada özgürce konuşabileceğimizi göstermek istedim" dedi. Üç ay cezaevinde kalmanın korkunç bir deneyim olduğunu ancak sanatçıların bir ilkeyi savunurken bu tür zorluklara dayanabileceğini göstermek istediğini anlattı.

"Kendime sansür uygulamaya başlamıştım"

Mesleğinde tanındıkça kaybedecek daha fazla şeyi olduğunu ve bunun kendisini otosansüre yönelttiğini söyleyen Göktaş, bu durumdan ciddi rahatsızlık duyduğunu dile getirdi. Gösterilerine gelen öğrencilerin ve emeklilerin günlük yaşamlarında kendisinden daha cesur davrandığını düşündüğünü ifade eden komedyen, zamanla daha çekingen hale gelmesinin kendisini ikiyüzlü hissettirdiğini anlattı.

Bu nedenle sonuçlarını düşünmeden, komik bulduğu şeyleri yeniden sahnede söylemeye karar verdiğini belirten Göktaş, cezaevindeki ilk gecesinde yaşamının en rahat uykusunu uyuduğunu söyledi.

Türkiye'de geçmiş yıllarda ana akım televizyon kanallarında kendisinden çok daha sert siyasi mizah yapan komedyenler bulunduğunu hatırlatan Göktaş, son yıllarda eleştiriye yönelik tahammülün önemli ölçüde azaldığını savundu. Gösterisini üç yıl boyunca Türkiye'nin farklı kentlerinde sahnelediğini ve sorun yaşamadığını anlatan komedyen, salondaki izleyici ile sosyal medyada kısa videolar üzerinden gösteriye ulaşan izleyiciler arasında önemli bir fark bulunduğunu ifade etti.

"Cezaevindе bir saniye bile pişman olmadım"

Cezaevinde geçirdiği günlerde gösterisinden pişmanlık duyup duymadığı sorusuna net yanıt veren Göktaş, tutukluluk sürecinin kendisini yaşamında en az yalnız hissettiği dönemlerden biri olduğunu anlattı. Bu deneyimin kendisine daha önce sahip olmadığı bir özgüven kazandırdığını belirtti.

Kişisel yaşamında korkuları bulunduğunu ve kendisini cesur biri olarak görmediğini söyleyen Göktaş, yargılama sürecinde ise kendisinden duyduğu şüphenin ortadan kalktığını ifade etti. Bu süreçte kazandığı özgüvenin artık vazgeçmek istemediği bir duyguya dönüştüğünü vurguladı.

Mizahın otoriter yönetimler karşısındaki etkisine ilişkin soruyu da yanıtlayan Göktaş, komedinin gücünün sınırlı olduğunu belirtti. Mizahın insanlara empati, motivasyon ve konuşma cesareti sağlayabileceğini söyleyen komedyen, bunun ötesinde doğrudan siyasi değişim yaratma gücü bulunduğu düşüncesine mesafeli yaklaştı.

"Bizde iptal kültürü de var, hapis de"

ABD'deki komedyenlere yönelik siyasi baskılar ve "iptal kültürü" tartışmalarına ilişkin soruları da yanıtlayan Göktaş, Türkiye ile ABD arasında doğrudan karşılaştırma yapmakta zorlandığını belirtti. ABD'deki komedyenlerin kendisine çok daha özgür göründüğünü söyleyen Göktaş, ilerleyen yıllarda iki ülkenin benzer sorunlarla karşı karşıya kalabileceğini ifade etti.

Amerikalı komedyenlerin sosyal medyadaki tepkiler ve iptal kültüründen yakınmasına ise mizahi bir yanıt verdi:

"Övünmek istemem ama bizde iptal kültürü de var, hapis de."

Lenny Bruce'u örnek gösterdi

Mahkemedeki savunmasında Amerikan stand-up tarihinin önemli isimlerinden Lenny Bruce'a da atıfta bulunduğunu belirten Göktaş, Bruce'un 1964 yılında sahne gösterisi nedeniyle yargılandığını ve yaklaşık 40 yıl sonra New York Valisi tarafından ölümünden sonra affedildiğini hatırlattı. Bruce'un mizahında kendisine sadık kalma ve sınırları zorlayan yaramaz bir çocuk gibi davranma özgürlüğünü gördüğünü ifade etti.

Komedyen, etkilendiği diğer isimler arasında şunları sıraladı:

• Doug Stanhope
• George Carlin
• Sarah Silverman
• Louis C.K.
• Mike Birbiglia
• Jerrod Carmichael

Cezaevinde yeni gösterisini yazdı

Yaklaşık üç aylık tutukluluk sürecinde yeni gösterisi için 20 dakikalık malzeme yazdığını açıklayan Göktaş, bunları gelecek yıl sahnede kullanmayı planladığını belirtti. Ancak cezaevinde tuttuğu günlüğe yazdığı ilk notlardan birinin, hakkında açılan davayı gösterilerinde çok fazla işlememek olduğunu söyledi.

Yaşadıklarının kendisini nasıl değiştirdiğini değerlendirmek için henüz erken olduğunu ifade eden Göktaş, cezaevinde yaşamın anlamına ilişkin düşünme fırsatı bulduğunu anlattı. İnsanın yalnızca kendisini mutlu eden şeylerle değil, uyumak veya çay içmek gibi basit deneyimlerle de yaşamdan tatmin olabileceğini söyleyen komedyen, en olumsuz koşullarda bile özgürlük hissinin korunabileceğini vurguladı.