Kehanet'ten COP31'e… 'Adalet yoksa, barış da yok!'

Bir hikâye dünyayı değiştirebilir mi? İnsanlar, hikâyeleri uğruna ölmeyi göze almalı mı? Bu iki soruyu bir kenara bırakıp, vizyondaki yeni bir filmin üzerinde duralım: Costa Gavras'ın oğlu Romain Gavras'ın yönetmenliğindeki "Kehanet" (Sacrifice).

Politik sinemanın usta ismi Costa Gavras'ın, ikonik müzik klipleriyle tanınan ve 2022 yapımı "Athena" ile politik sinemada var olduğunu gösteren oğlu Romain Gavras, yeni filminde izleyiciyi kara mizahla örülmüş bir iklim krizi evrenine taşıyor.

Dünya prömiyerini geçen yıl Toronto Film Festivali'nde yapan filmde Chris Evans, Anya Taylor-Joy, Vincent Cassel, Salma Hayek Pinault, John Malkovich ve Charli xcx gibi isimler yer alıyor. Film, Türkiye'de sinema salonlarında gösterim yaptıktan sonra 4 bin 153 kişi tarafından izlenmiş, ardından dijital platformda izleyiciyle buluştu.

Zenginler ve iklim krizi: Greenwashing hicvi

Filmin merkezinde iklim krizi var. Senaryoda Gavras'la birlikte Will Arbery imzası bulunuyor. Arbery, "Succession" dizisiyle yazarlık ödülü kazanmış, Pulitzer finalisti bir isim. Bu güçlü ikili, sermayenin doğayı talan etmesini ve zenginlerin "yeşil" söylemlerle kendini aklama çabasını hiciv dolu bir dille ele alıyor.

"Kara komedi-aksiyon" türündeki filmde, yeşilleme (greenwashing) ve sanatla aklama (artwashing) pratikleri, seçkinlerin "erdem" taslamalarına bir yanıt niteliğinde kurgulanıyor.

Ana karakterler şu şekildedir:

• Mike (Chris Evans): Babasını kaybetmiş, ağır depresyona girmiş, narsist bir Hollywood yıldızı
• Ben Bracken (Vincent Cassel): Teknoloji devi Project Poseidon'un kurucusu, okyanusa "yardımcı" olacağını iddia eden yeni bir madencilik planı duyuruyor
• Joan (Anya Taylor-Joy): Patlaması yakın bir yanardağın kuytusunda iki kardeşini "gerilla" yöntemiyle iklim aktivisti olarak yetiştiren ve bir kehanetin peşinden giden lider

Yunanistan'ın bir adasında geçen hikâyede, "Make The Earth Cool Again" sloganıyla dolu çevre temalı bir eğlence, bir ünlünün kaybolan şöhretini yeniden canlandırma çabası ve "Yeşil IŞİD" olarak tanımlanan iklim aktivistlerinin baskını birleşiyor. Ortaya çıkan soru ise şu: Yok olan dünyayı kurtarmak için fedakârlığa hazır mısın?

Joan karakterinin gerçek dünyadaki izleri

Filmin iklim aktivisti lideri Joan karakterinde, birden fazla gerçek dünya referansı bir arada bulunuyor:

• Greta Thunberg: Cinsiyet seçimi ve günümüzdeki karşılığı bakımından ilk akla gelen isim
• Julian Roger Hallam: "Yok Oluş İsyanı" hareketinin kurucularından, katı bir "Metodist" ailede yetiştirilmiş bir aktivist
• Jeanne d'Arc: Yüz Yıl Savaşları'nda ilahi mesajlarla Fransız ordusuna liderlik eden ve İngilizler tarafından diri diri yakılan tarihi figür

Joan'ın Hallam'a benzerliği katı "Metodist" yaklaşımında yatıyor. Bu yaklaşıma göre Tanrı, tüm insanlara "önleyici lütuf" bahşetmiştir ve onları yeniden doğuşa hazırlar. Joan, yanardağdan aldığı ilahi mesajlarla Mike'ı dünyanın kurtuluşu için inandırmaya çalışıyor. Aynı zamanda örgütlerinin logosu da "Yok Oluş İsyanı"nın logosuna çok benziyor.

Jeanne d'Arc benzerliği ise şu noktada kendini gösteriyor: Joan, bir yandan ilahi mesajlar alıp örgütüne liderlik ederken, diğer yandan elinde olmayan bir "sapkınlık" nedeniyle dünyanın kurtulması uğruna kurban edilmesi gereken bir figüre dönüşüyor.

Tüm bu çıkarımlardan sonra şunu söylemek mümkün: Gavras, iklim savunucularını karikatürize etti. Ancak yönetmen, abartmayı ve anlaşılmayı göze alarak beyazperdeye yansıttığı bu tutarlı evrenle derdini açıkça ifade ediyor.

COP31 ve Türkiye'deki doğa talanı örnekleri

Konu iklim kriziyken bir gerçeklik atlanamaz: Türkiye COP31'e ev sahipliği yapıyor. Ülkemizde yakın geçmişte yaşanan doğa talanı örnekleri, filmin ironisini çok daha vahim bir boyuta taşıyor:

• Akbelen Ormanı: Muğla'nın Milas ilçesine bağlı İkizköy'de, termik santrallere kömür sağlamak için genişletilmek istenen maden sahaları için orman ve zeytinlikler yok edildi. Köylüler yerinden edildi, tarım arazileri acele kamulaştırıldı, zeytin ağaçları söküldü.
• Kızılkum Koyu: Marmaris Milli Parkı içindeki Kızılkum Koyu'nda mahkeme kararlarına rağmen otel ve devremülk projesinin inşaatı sürüyor.
• Koyuneli Rüzgar Enerji Santrali: İzmir'in Bergama ilçesinde doğa tahribatı tartışmaları sürüyor.
• Kesme Dağı: Muğla'nın Bodrum ilçesine bağlı Yalıkavak Mahallesi'nde yaşanan doğa talanı ve yapılaşma süreci.
• Petrokimya tesisi ve deniz terminali: Adana'nın Ceyhan ilçesinde fosil yakıt türevli üretim modeline dayanan proje.

Çarpıcı olan şu ki, tüm bu doğa talanı örneklerinde adı geçen şirketler COP31'in ya "iklim destekçisi" ya da sponsoru veya ortağı. İsimler ortada: Cengiz Holding, Limak Holding, İC Holding ve Sinpaş; ayrıca belediyeler, devlet kurumları ve diğer sermayedarlar.

Costa Gavras, "iklim zirvesi"nin otoparkı için tarım arazisinin asfaltlanmasını hayal edebilir miydi, bilemiyoruz. Ama gerçeğin kendisi filmdekinden bile daha vahim bir tablo çiziyor.

"Güç bizde"

Yazıyı filmdeki Mike'ın henüz yolun başındayken söylediği şu sözlerle bitirelim:

"Bu, gençlik ile düzen arasındaki bir savaş. Ve gençler kazanıyor dostlar. Devrim, sonunda her zaman kazanır. Çünkü onlar, ilahi bir ateşle aydınlanıyorlar. Sahte hayır işlerini bir kenara bırakın. Bu, gerçek bir değişim, gerçek bir cesaret. Doğa hasta ve bir yardım etkinliği, kangren olmuş bir yaraya yara bandı yapıştırmak gibi. Ancak bu gençler, tüm bacağı kesip atacak cesarete sahipler. Adalet yoksa barış da yok. Güç bizde."

Bir hikâye dünyayı değiştirebilir mi? İnsanlar, hikâyeleri uğruna ölmeyi göze almalı mı? Bu sorular belki hâlâ yanıtsız. Ama bir şey kesin: Adalet yoksa, barış da yok!