Bir ülkenin altı soğan gibi katman katman soyuluyor: Bilim insanları ezber bozan mekanizmayı keşfetti

Akdeniz havzası, tektonik açıdan adeta yamalı bir bohçayı andıran karmaşık bir yapıya sahip. Afrika levhasının kuzeye doğru hareket etmesi, Avrasya ile olan sınırı sayısız küçük parçaya bölerken; bölgedeki bitmek bilmeyen depremlerin ve aktif volkanların arkasında da bu levha hareketleri yatıyor.

Bu hareketli yapıdan en çok etkilenen yerlerin başında İtalya geliyor. Ülkeyi baştan başa kat eden ve yaklaşık 1200 kilometre uzunluğundaki Apennin Dağları, eski Tetis Denizi kabuğunun Avrupa karasının altına batmasıyla oluştu.

Yer altında kabuk soyulması keşfedildi

Bölgedeki sismik hareketliliğin ana nedeni uzun süre yalnızca bu batma hareketine bağlanıyordu. Ancak Floransa Üniversitesi'nden Stefano Tavani liderliğindeki bilim insanları, sismik verileri yeniden incelemeleri sonucunda ezber bozan bir keşfe imza attı.

Yer altındaki levhanın bütün halinde batmadığı, aksine kabuğun en alt ve yoğun katmanının üst kısımdan adeta soyularak ayrıldığı ortaya çıktı. Jeologlar, bu ayrılma hattının yer altında ani bir mekanik kırılma yarattığını belirtiyor.

Ayrılan yoğun alt kabuk mantoya doğru çökerken, hafif olan üst kabuk yüzeye yakın kalıyor. Bu durum, yer altında yukarı yönlü yerel bir kaldırma kuvveti doğurarak yüzey hareketlerini tetikliyor.

Depremlerin yönünü belirleyen sismik ayrışma

Araştırma, İtalya'nın omurgası sayılan Apenninler boyunca yaşanan çelişkili sismik hareketlerin gizemini de çözüyor. Yer altındaki bu geometrik kırılma nedeniyle depremler iki farklı bölgede ayrışıyor:

• Kuzeydoğu hattında: Kabuğun henüz soyulmadığı ön kısımda sıkışma kaynaklı depremler yoğunlaşıyor.
• Güneybatı hattında: Soyulmanın tamamlandığı arka kısımda ise genişleme kaynaklı depremler baskın hale geliyor.

Uzmanlar, Apennin Dağları'ndaki depremlerin birincil itici gücünün bu alt kabuk soyulması süreci olduğunu ve sismik mekanizmanın sabit durmayarak Adriyatik kıyılarına doğru ilerlediğini vurguluyor. Bu keşif, yalnızca İtalya'yı değil, benzer tektonik yapıya sahip diğer bölgelerdeki deprem modellerinin de yeniden anlaşılmasına katkı sağlayacak.