Antarktika üzerindeki ozon deliği son 10 yılın en büyüklüğüne ulaştı

Antarktika üzerindeki ozon deliği, 2026 yılında son 10 yılın en büyük seviyesine ulaştı. Yapılan yeni rapor, ozon tabakasındaki incelmenin bu yıl belirgin biçimde arttığını ortaya koyuyor.

Bilim insanlarına göre, ozon deliği 48 yıllık gözlem tarihinde kaydedilen en büyük yedinci seviyeye erişti. Ozon kaybının artmasında, Antarktika üzerinde oluşan ve bu yıl alışılmadık derecede güçlenen kutup girdabı etkili oldu.

Geçen yıl ise ozon deliği, 1992'den bu yana ölçülen en küçük beşinci seviyede kalmıştı. Bir yıl içinde ortaya çıkan bu belirgin fark, atmosfer koşullarının ozon tabakası üzerindeki etkisini yeniden gündeme taşıdı.

Yılın en geniş seviyesine 18 Eylül'de ulaşıldı

Verilere göre, Antarktika üzerindeki ozon deliği 18 Eylül'de yılın en geniş seviyesine ulaşarak yaklaşık 27,2 milyon kilometrekarelik bir alanı kapladı. Bu büyüklük, 2000 yılında kaydedilen ve bugüne kadar ölçülen en geniş ozon deliğinin yaklaşık yüzde 90'ına karşılık geliyor.

Bilim insanları, bu yılki büyümenin temel nedenlerinden birinin kutup girdabının normalden daha güçlü ve geniş olması olduğunu belirtiyor.

Kutup girdabı, Antarktika üzerinde soğuk havayı hapseden güçlü rüzgâr sistemlerinden oluşuyor. Bu sistemin uzun süre etkisini koruması, ozon tabakasını incelten kimyasal süreçlerin devam etmesine yol açıyor.

Araştırmacılar, normal koşullarda kutup girdabını zayıflatan büyük ölçekli atmosfer hareketlerinin ağustos ve eylül aylarında oldukça güçsüz kaldığını, bu durumun ise kutup girdabının alışılmadık derecede büyümesine neden olduğunu açıklıyor.

Bilim insanları: İyileşme devam ediyor

Ozon deliğinin bu yıl büyümesine rağmen bilim insanları, ozon tabakasının uzun vadeli iyileşme sürecinin devam ettiğini vurguluyor.

Ozon tabakasına zarar veren kimyasalların kullanımını sınırlandıran uluslararası önlemler, atmosferdeki zararlı maddelerin miktarını azaltarak olumlu sonuçlar verdi.

Uzmanlara göre, bu önlemler olmasaydı ozon deliğinin çok daha büyük olabileceği belirtiliyor. Atmosferdeki ozon tabakasını incelten maddelerin 2000 yılındaki en yüksek seviyelerinde kalması durumunda, 2026 yılındaki ozon deliğinin yaklaşık 2,6 ila 5,2 milyon kilometrekare daha geniş olabileceği ifade ediliyor.

Ozon tabakası ne zaman eski haline dönecek?

Ozon tabakasının incelmesinde, geçmişte yaygın olarak kullanılan kloroflorokarbonlar (CFC) ve benzeri kimyasal bileşikler önemli rol oynadı. Bu maddeler uzun yıllar boyunca şu alanlarda kullanıldı:

• Spreyler ve kişisel bakım ürünleri
• Köpük üretim süreçleri
• Klima sistemleri
• Buzdolapları ve soğutma üniteleri

Atmosfere salınan bu kimyasallar, stratosferdeki ozon moleküllerinin parçalanmasına neden oldu. Uluslararası düzenlemelerle bu maddelerin kullanımının büyük ölçüde sınırlandırılması, ozon tabakasının kendini yenilemesine olanak sağladı.

Bilim insanları, atmosferde kalmaya devam eden eski kimyasal bileşiklerin zamanla parçalanmasıyla Antarktika üzerindeki ozon tabakasının 2070'li yıllarda eski seviyelerine dönmesini bekliyor.

Son yıllarda ozon deliğinin mevsim içinde daha geç oluşmasının da iyileşmenin önemli göstergelerinden biri olduğu belirtiliyor.

Ozon deliği insan sağlığını nasıl etkiliyor?

Ozon deliği, sanılanın aksine atmosferde fiziksel olarak açılmış bir boşluk anlamına gelmiyor. Bu kavram, Dünya'nın stratosfer tabakasında ozon yoğunluğunun ciddi ölçüde azaldığı geniş bölgeleri tanımlıyor.

Ozon tabakası, Güneş'ten gelen zararlı ultraviyole (UV) ışınlarının önemli bir bölümünü engelleyerek Dünya'daki yaşamı koruyor. Ozon miktarının azalması ise yeryüzüne ulaşan zararlı UV ışınlarının artmasına neden oluyor.

Bu durum, insanlarda şu riskleri artırıyor:

• Cilt kanseri riskinin yükselmesi
• Katarakt oluşma ihtimalinin artması
• Tarımsal üretime ve bitkilere zarar vermesi
• Ekosistemlerin dengesinin bozulması

Bilim insanları, yıllara göre değişen atmosfer koşullarının ozon deliğinin büyüklüğünü etkileyebildiğini, ancak uzun vadeli verilerin ozon tabakasının iyileşmeye devam ettiğini gösterdiğini vurguluyor.